انجمن نجات کوهستان

 (Mountain Rescue Association)

December 2008

مرجع اصلی این مستند (آخرين بازيابي: 20 بهمن 88)

http://www.mra.org/drupal2/sites/default/files/documents/training/Avalanche.pdf

عكس بالا از: ويل ويسمن (Will Wissman)

سخن مترجمين

   سالانه و با شروع فصل زمستان كوه‌نوردان بسياري در كشورمان اقدام به صعودهاي زمستانه مي‌كنند. بهمن‌خيز بودن برخي مسيرهاي كوهستاني كشور از يك‌سو و عدم آموزش كافي نزد كوه‌نوردان از سوي ديگر، باعث آسيب‌ديدگي و مرگ برخي كوه‌نوردان كشورمان شده است. بارها و پس از وقوع اين حوادث، به غلط عنوان شده كه بهمن نيز هم چون ساير حوادث كوهستان اتفاقي اجتناب ناپذير است و ممكن است براي هر كوه­نوردي رخ دهد. اما بر كسي پوشيده نيست كه در صورت افزايش آگاهي نسبت به «عوامل وقوع بهمن، شناخت مسيرهاي بهمن‌خيز و اقدامات لازم در صورت وقوع بهمن» و همين طور «تمرين عملي آموخته‌ها»، ميزان وقوع بهمن و آسيب‌ديدگي در صورت وقوع به طور بسيار چشم‌گيري كاهش مي‌يابد. چرا كه همان‌طور كه در پي مي‌آيد «در 90% زمان‌ها، قربانیان بهمن در بهمنی کشته شده­اند که خود محرکش بوده­اند.»

ترجمه‌ي اين جزوه‌ي آموزشي در راستاي هدف عنوان شده، افزايش آگاهي نسبت به پديده‌ي بهمن، انجام شده است. مقدمه و بخش اول توسط «حميد حسن‌زاده» و بخش دوم توسط «محسن انواري» ترجمه شده است. از آن‌جا كه معادل فارسي برخي اصطلاحات و وسيله‌هاي فني را نيافته‌ايم، به ناچار از كلمه‌ي عنوان شده در جزوه‌ي اصلي كه به زبان انگليسي است استفاده كرده‌ايم. از نظرات و پيشنهادات خوانندگان گرامي در جهت اصلاح و بهبود ترجمه‌ي صورت گرفته استقبال مي­كنيم.

افزون بر مستند حاضر، مراجعه به پیوندهای زیر نیز سودمند است:

1. http://www.aut.ac.ir/Extra_Program/Climbing/Amoozeshi/Html/bahman.htm
2. http://tehranclimb.ir/photo/Bahman.pdf

عکس1- عملیات جستجو در بهمن (با میله­ی سونداژ)

هدف

   انجمن نجات کوهستان(MRA)، سازمانی داوطلبانه است که به حفظ جان انسان‌ها از راه نجات و  آموزش ایمنی در کوهستان  اختصاص یافته و این آموزش ابتدايي با نام «بهمن!!!»  را تدارک داده است. این برنامه به عنوان مرجعی برای آنان که اوقاتی را در سرزمین‌های بهمن­گیر خواهند گذراند، طراحی شده است.

در پایان این برنامه، دانشجویان باید قادر باشند بندهای زیر را دریابند:

• اصول پایه­ای دانش برف­شناسی؛
• چگونگی تاثیر آب­وهوا، شكل زمین و برف­انباشت بر خطر بهمن؛
• انتخاب ایمن مسیر در مناطق بهمن­گیر؛
• و پرهیزها(پیش­احتیاط‌ها) و چگونگی نجات از بهمن

این برنامه بدون راهنمایی، مربی‌گری و تدریس «دِیل اتکینز» (Dale Atkins)- یک دانشمند برف­شناس، محیط­بان، امدادگر و دوست قدیمی-   ممکن نبود.

هم‌چنین از انجمن بهمن آمریکا، گشت اسکی ملی، سرویس جنگل ملی و مرکز اطلاعات بهمن کلرادو (CAIC)  و از تک­تک خبرگان برف­وبهمن­­شناس که مهربانانه یاری­مان کردند، سپاس‌گزاری می­کنیم.

درباره­ی نویسنده

   چارلی شیمانسکی رییس و مدیر آموزشی انجمن نجات کوهستان -سازمانی ملی برای نجات کوهنوردان- است. چارلی -کارآزموده­ای با پیشینه­ی بیست ساله در «تیم نجات آلپاین کلرادو» - به عنوان عضو حاضر و فرمانده­ی حادثه در صدها عملیات نجات در بلندترین قله­های کلرادو شرکت کرده است.

وی علاوه بر نویسندگی آیین­نامه­های «بالگردها در عملیات­ نجات کوهستان» و کمک­نویسندگی آیین­نامه­ی «عملیات­ نجات بهمن»، به امدادگران کوهستان، راهنمایان کوهستان و کوهنوردان در سراسر جهان، از مدیترانه تا چین و از کلیمانجارو تا آکونکوگوآ(Aconcogoua) مشاوره داده است. او هم‌چنین به طور معمول سخنران اجلاس‌هایی نظیر نشست بین­المللی نجات فنی، انجمن ملی جستجو و نجات، جامعه­ی پزشکی صحرایی و انجمن نجات کوهستان است.

مقدمه

   بهمن­ها، پدیده­هایی طبیعی­اند. پیشینه­ی ثبت آنها به 192 سال پیش از میلاد مسیح ، هنگامی­که «هانیبال» (Hannibal)
می­خواست از آلپ عبور کند، می­رسد. زمانی چنین تصور می­شد که بهمن‌ها ناشی از جادوی شیاطین ساکن در روستاهای
پایین­دست هستند. این جادوها اغلب پس از یک بهمن ویرانگر از بین می­رفتند.

عامل اصلی ایجاد بهمن، «گرانش زمین» (نیروی جاذبه) است. بدون گرانش، هیچ بهمنی نخواهد بود. هر ذره­ی برف و هر قطعه­ی سنگ،  در برابر گرانش تسلیم شده و به نقطه­ای پایین­تر می­افتد.

تخمین زده ­شده است سالانه یک میلیون بهمن رخ می­دهد. بیشتر این بهمن­ها در منطقه­ی آلپ در اتریش، سوییس، فرانسه و ایتالیا رخ می­دهد. در آمریکا، سالانه یکصدهزار بهمن رخ می­دهد.

عکس2- سالانه 100 هزار بهمن در ايالات متحده رخ مي دهد.

بدترین بهمن ثبت شده در آمریکا، در سال1910م. (1298ش.) در «ولینگتنِ واشنگتن» (Wellington) با 96 کشته و 22 بازمانده رخ داد. بدترین بهمن شناخته شده در جهان، در «یونگِی پرو» (Yungay) با 20000 کشته رخ داده است که نزدیک 16کیلومتر درازا و 1.6کیلومتر پهنا داشته و 2.3 میلیون مترمکعب برف را جابجا کرده است... 2.3میلیون مترمکعب برف حجمی است که برای پرکردن 200 انبار با ابعاد زمین­فوتبال کافیست.

هر سال بیش از 180 نفر در بهمن­های ایالات متحده گرفتار می­شوند. از این تعداد 90 نفر بطور کامل یا بخشی مدفون می­شوند، 29 نفر مجروح می­شوند و بطور متوسط 28 نفر کشته می­شوند. سالانه 200 نفر در سراسر جهان در اثر بهمن می­میرند. این آمار بر اساس متوفیانِ گزارش شده است ... و واقع بينانه تر آن است که فرض کنیم تعدادی بیشتر از آنچه گزارش می­شود، فوت می­شوند.

از سال 1950 تا 2001م. (1329 تا 1380ش.)، بهمن­ها در ایالات متحده 491 نفر را کشته­اند.

گردشگران تفریحی شامل کوهنوردان، اسکی­بازان تور، اسکی­بازان ارتفاع و  ماشینِ­برف­سواران[1] از بیشترین موارد مرگِ بهمنی
به­شمارمی­روند. بیشتر اسکی­بازان ارتفاع در حالی­که بیرون از محدوده­ها یا در بخش‌های بسته­شده از محوطه­ی اسکی، اسکی
می­کردند، کشته شده­اند.

هنگامی­که به موارد مرگِ بهمنی می­نگریم، نمی­توان درباره­ی نقش عامل انسانی اغراق کرد. در حقیقت، در 90% زمان‌ها، قربانیان بهمن در بهمنی کشته شده­اند که خود، محرکش بوده­اند. به عبارت دیگر، اگر آن‌ها در آن لحظه در آن شیب، نبودند، بهمنی رخ نمی­داد.

در پایان، آمار می­گوید که 61% همه­ی مرگ‌های ناشی از بهمن، در نیمه­ی دی­ماه تا نیمه­ی فروردین­ماه (ماه‌های ژانویه، فوریه و مارس )رخ می­دهد.

آن‌چه در پی می­آید، ارزيابي دانشي است كه پشت چيزي كه به درستي «مرگ سفيد» ناميده شده، قرار دارد.

بخش 1 – دانش برف شناسي

بهمن میانگین

بهمن­ها در هر شکل و اندازه­ای می­آیند. میانگین بهمن­های برفی، حدود61 تا 91 سانتیمتر عمق در خط شکست[2] و در  حدود 46متر پهنا  دارند و از نظر ارتفاعی، حدود 122متر مي­افتند. چنین ناحیه­ی سراشیبی، بزرگتر از یک زمین فوتبال است! چیزی که بسیار گیراست، این است که یک بهمن میانگین با سرعتی در حدود80 کیلومتر در ساعت  - کمی تندتر از سرعتی که دوست داریم اسکی کنیم – حرکت می­کند! بازه­ی زمانی میانگین برای چنین اندازه­ای، کمتر از 30 ثانیه است. این، ابعاد بهمنی است که بیشترِ مسافران مناطق کوهستانی را گرفتار کرده و می­کُشد.

بهمن­ها می­توانند بسیار بزرگ‌تر باشند... برخی از بزرگ‌ترین بهمن­هایِ گزارش شده که تمام دامنه­های کوهستانی را دربرگرفته­اند، ­­مساحتی به اندازه­ی 20 زمین فوتبال و عمقی برابر 3متر در خطِ­شکست دارند و بیش از 2.4 کیلومتر با سرعت‌هایی که به راحتی به بیش از 161کلیومتر بر ساعت می­رسند، سرازیر می­شوند! با همه­ی جذابیت و هیبتی که چنین بهمن­های بزرگی دارند، معمولا این بهمن­های کوچکترند که قاتلند. در واقع، 50% از موارد مرگ­ومیر بهمن، در شیب‌هایی با طول کمتر از 30متر رخ می­دهد و مردم در شیب‌هایی کمتر از 12متر هم کشته­شده­اند. بهمن­های بزرگ، تقریبا همواره به دلایل طبیعی آزاد می­شوند و با مردم درگیر نمی­شوند؛ مگر اینکه به طور اتفاقي، مردم در زمان نادرست، در مکان نادرست باشند. محرک‌های مصنوعی[3]  (مانند ماشین برفی[4] یا اسکی­بازان) بر رهاسازی بهمن­های کوچک تا میانه، در مناطقی با برف­انباشت[5] سست­تر بسیار بیشتر موثرند. مناطقی با برف­انباشت سست­تر، جاهایی هستند که تنش ناشی از وزن، برای افتادن برف­انباشت کافی است.

بهمن،­ پدیده­ای قدرت‌مند است. در سال1969م.(1348ش.) در تپه اسکی واشنگتن، تیرک‌های فولادی صندلی­های بالابر در بهمن خم شدند. در یک بهمن اخیر کلرادو، چراغ­قوه­ای که کاملا با برف فشرده شده بود، در جعبه­ابزار یک خودروی مدفون پیدا شد. بهمن­های بزرگتر دارای نیروی کافی برای از ریشه درآوردن درختان بالغ جنگلی و حتی تخریب ساختارهای بتنی هستند. علت، نیروی بیش از 7.2 bar، (برابر 7.3Kgf/cm² یا 104.1PSI) است.

سریع­ترین بهمن ثبت شده، در ژاپن رخ داده و سرعت حرکت آن بیش از 370 کیلومتر بر ساعت اندازه­گیری شده است.

دو نوع بهمن

بهمن­ها در دو نوع متفاوت می­آیند... بهمن «برف شُل» و بهمن «قالبی»[1] (تخته­ای). بهمن­های برف شل، توده­ای از برف بدون چسبندگی هستند که در یک نقطه شروع به حرکت می­کنند، در حین حرکت پخش شده و شکل حرف «V» وارونه را ایجاد
می­کنند. این نوع از بهمن به­طور معمول مقادیر کمی از برف نزدیک­به­سطح را شامل شده و به عنوان یک تهدید اساسی برای مردم به­شمار نمی­رود. توجه به این‌ بهمن­ها را فراموش نکنید چرا که جان‌هایی را گرفته­اند.

بهمن،­ پدیده­ای قدرت‌مند است. در سال1969م.(1348ش.) در تپه اسکی واشنگتن، تیرک‌های فولادی صندلی­های بالابر در بهمن خم شدند. در یک بهمن اخیر کلرادو، چراغ­قوه­ای که کاملا با برف فشرده شده بود، در جعبه­ابزار یک خودروی مدفون پیدا شد. بهمن­های بزرگتر دارای نیروی کافی برای از ریشه درآوردن درختان بالغ جنگلی و حتی تخریب ساختارهای بتنی هستند. علت، نیروی بیش از 7.2 bar، (برابر 7.3Kgf/cm² یا 104.1PSI) است.

سریع­ترین بهمن ثبت شده، در ژاپن رخ داده و سرعت حرکت آن بیش از 370 کیلومتر بر ساعت اندازه­گیری شده است.

عکس3- یک بهمن برف شل (توسط: چارلی شیمانسکی)

از دیگرسو، بهمن­های قالبی (تخته­ای) وقتي شروع مي­شوند كه سطح بزرگی از برف یکپارچه[1] (چسبناک) سرازیر می­شود و به­طور یکنواخت  از روي شیب سُرمی­خورد. در این حالت، یک خط شکست مشخص از محلی که برف شکسته، وجود دارد. به علاوه، ممکن است بلوک­های گوشه­دار[2] یا تکه­های بزرگ برف در این سراشیبی برفی باشند که گاهی بزرگتر از یک یخچال­فریزرند. یک بهمن قالبی (تخته­ای) می­تواند شامل گستره­ای از ضخامت برف باشد (از لایه­های سطحی تا برفِ پایین­تر که زمین را پوشانده است).

بهمن­های قالبی (تخته­ای) تقریبا همواره از تنش اضافی بر توده­ی برفی، مانند گذر ماشین­برف سوار یا اسکی­باز  ناشی می­شود

عکس4- یک بهمن قالبی (تخته­ای) (توسط: دِیل اَتکنیزDale Atkins)

از آنجا که بهمن­های قالبی (تخته­ای) تقریبا باعث بسیاری از حوادث بهمنی می­شوند، درک شرایطی که منجر به تبدیل برف­انباشت به این بهمن­ها می­شود، مهم است.

توفان‌های برفی و بازتوزیع بادی[1]، منجر به ایجاد لایه­هایی در برف­انباشت می­شود. به محض اینکه یک لایه به استحکام چسبندگی[2] کافی رسید، نخستین پیش­شرط یک بهمن قالبی (تخته­ای) ایجاد شده است. آب­وهوا، به افزوده شدن دومین لازمه کمک خواهد کرد... یک لایه­ی ضعیف. اگر یک لایه­ی ضعیف در زیر یک لایه­ی قوی توسعه یابد، نسخه­ی کامل برای ایجاد یک بهمن پیچیده شده است. اگر لایه­ی ضعیف تاب نیآورد، لایه­ی مستحکم یکپارچه­ی روی آن، می­شکند و از تنش دور می­شود. هر دو عنصر سازنده -یک لایه­ی برف یکپارچه (قوی) و یک لایه برف ضعیف در زیر آن- برای ایجاد بهمن تخته­ای (قالبی) ضروری است.

هنگامی­که لایه­ی قوی می­شکند، تخمین زده می­شود که «شکاف» حاصل، با سرعتی بیش از 1600 کیلومتربرساعت در میان پهنه­ی برفی[3] پرتاب می­شود.

سه متغیر پایه­ای وجود دارد که به­طور بالقوه به گسترش پوشش برفی ناپایدار کمک می­کند: وضع هوا، نوع زمین و برف­انباشت. با شناخت این متغیرها، مسافران مناطق کوهستانی، شانس بهتری برای پیش­بینی خطر بهمن دارند.

وضع هوا

نخستین فاکتور مشارکت کننده در ایجاد بهمن، وضع هواست. 80درصد بهمن­ها در هنگام یا کمی پس از یک توفان رخ می­دهند. به این دلیل، پروسه­ی گردآوری اطلاعات باید «پیش» از ترک خانه آغاز شود.

پیش از ترک خانه، بیشترین اطلاعات ممکن را گردآوری کنید! از تارنمای (وبسایت) مرکز محلی پیش­بینی بهمن[1] و/یا سرخط اخبار بهمن­های ثبت شده استفاده کنید و به گزارش‌های هواشناسی از تلویزیون و رادیو گوش دهید. «گشت اسکی محلی» هم می­تواند اطلاعاتی درباره­ی آخرین پیش­بینی­های بهمن داشته باشد.

برای خرید یک نقشه­راه‌های محلی و روستایي مربوط به منطقه­ای که برنامه­ریزی کرده­اید، سرمایه­گذاری کنید. گاهی اوقات، نواحی خطرناک بهمن­گیر در این نقشه­ها مشخص شده و یک پیش­آگهی نسبت به مناطق مشکل­دار می­دهند.

وقتی که در مسیر هستید، باید در جستجوی چه باشید؟ به تغییر الگوهای جوی، به­ویژه تغییرات ناگهانی باد، بارش برف و دما توجه کنید.

توفان­ها

اولین چیزی که به عنوان نشانه­ی رخداد احتمالی بهمن می­جویید، توفان است. به یاد داشته باشید که 80 درصد بهمن­ها، هنگام یا کمی پس از یک توفان رخ می­دهند و اغلب به­خاطر این واقعیت است که برف­انباشت موجود، نمی­تواند وزن برف تازه را تحمل کند؛ به­ویژه اگر با وزن اضافی یک اسکی­باز زیر تنش باشد.

بادها

شما هم‌چنین باید به حضور بادها آگاه باشید. بادهایی با سرعت بیش از 24 کیلومتر بر ساعت منجر به افزایش خطر بهمن
می­شوند. در این شرایط، باد، برف را از شیبهای «بادگیر»[2] بلند کرده و بر شیبهای «بادپناه»[3] دوباره می­نشاند. این کار، انباره­ی بزرگتری از برف سنگین­تر و چگال­تر بر این شیبهای بادپناه ایجاد می­کند که برف­انباشت موجود را بیشتر زیر تنش می­گذارد.
پره­های برف بر فراز خط­الراس­ها[4]، نشانه­ی خوبی از حرکت برف توسط باد است[5]. نقابهای[6] تشکیل شده در شیب‌های بادپناه، نشان‌گر انباشت برف جابجا شده توسط باد است.

برف تازه

برفی که با نرخ 2.5سانتیمتر در ساعت یا بیشتر می­بارد، به دلیل اضافه وزن، خطر بهمن را بیشتر می­کند. اگر نزدیک 30سانتیمتر یا بیشتر، برف تازه در یک زمان جابجا شود، آن­گاه خطر بهمن بسیار شدید است. حتی 10 سانتیمتر برف تازه در شرایط باد شدید، خطرناک است.

دما

برف، در دماهای سرد به­خاطر اختلاف دما بین سطح برف و سطح زمین، ناپایدار (یا کمتر پایدار) باقی می­ماند. وقتی دما تا محدوده­ی 7- تا صفر درجه سلسیوس بالا می­رود، پوش برف به دلیل نشست، به سرعت پایدار می­شود. دماهای بالاتر از نقطه­ی انجماد، شرایط بسیار خطرناکی را ایجاد می­کنند؛ چرا که ذوب شدن برف، آب را به درون توده­ی برف­انباشت وارد می­کند. آب، بلورهای برف موجود را تضعیف می­کند و مانند یک روانکار[7] در برف­انباشت عمل می­کند. به بیان دیگر، دماهایی که به­طور قابل ملاحظه­ای بالاتر از نقطه­ی انجماد آب­اند، خطر را افزایش می­دهند.

نوع زمين

یادگیری شناسایی منطقه بهمن­خیز در تشخیص و ارزیابی خطر بهمن بسیار مهم است. تشخیص این‌که بهمن معمولا در کجا رخ می­دهد و در کجا رخ نمی­دهد، آسان است.

تندی شیب[8]

تندی سرازیری یک شیب، فاکتور کلیدی در تعیین خطر بهمن است. این یک باور نادرست[9] است که بهمن­ها در شیب‌های تند رخ می­دهند. واقعیت این است که بیشتر بهمن­ها در شیب‌های 30 تا 45 درجه رخ می­دهند. در این محدوده­ی سراشیبی است که توازن میان نیروی  بین لایه­های برف و تنش گرانشی بسیار بحرانی می­شود. شیب‌های تندتر، به­دلیل گرانش (جاذبه)، تمایلی به نگهداری مقدار قابل توجهی از برف بر روی خود ندارند. شیب‌های کمتر از 30 درجه ممکن است خیلی تمایل به سرازیر شدن و سرخوردن نداشته باشند اما در شرایط مناسب بهمن، به­ویژه در بهار که بهمن­های تر (خیس)[10] رخ می­دهد، خطرناک‌اند.

متاسفانه، زوایای 30 تا 45 درجه، از چالشی­ترین مناطق اسکی نیز به­شمار می­رود.

به یاد داشته باشید که شیب‌های کوتاه نیز می­توانند به اندازه­ی شیب‌های بلند خطرناک باشند.

سوی شیب[11]

سوگیری شیب نیز فاکتور مهمی است. منظور از «سوگیری» این است که شیب برف­گیر است یا برف از آن جاروب می­شود. هم‌چنین منظورمان  از سوی شیب این است که شیب، رو به شمال دارد یا جنوب؟ (شمالی است یا جنوبی).

شیب‌های «بادپناه»، یا آنها که با وزش باد رانده شده­اند، به­دلیل عمق و وزن برفِ اضافه شده، بسیار خطرناک­اند. شیب‌های شمالی و شیب‌های در سایه، در بازه­هایی از میانه­های زمستان به دلیل دمای سطحی سردتر، بسیار خطرناک­اند. شیب‌های جنوبی، در طی آب­شدن‌های بهاری[12]، به­ویژه در یک روز آفتابی، به دلیل گرمای آفتاب و در نتیجه ورود آب ناشی از ذوب برف‌های سطحی به درون برف­انباشت خطر زیادی دارند.

عکس6- همراه داشتن یک «انحراف­سنج»[1]  به اندازه­گیری زاویه شیب کمک می­کند. (توسط: رُن بوکمن:Ron Bookman)

نوع شیب[1]

هم‌چنین باید نوع شیب، یعنی تختی یا خمیدگی آن­را ارزیابی کنیم. شیب‌های کوژ (محدب) تمایل دارند از محل برآمدگی بشکنند. شیب‌های کاو (مقعر)، مقدار معینی استحکام در پایه خود فراهم می­کنند، هرچند هنوز مستعد بهمن هستند.

به­طور ویژه در اطراف شیب‌های جام­مانند [2]  یا آن‌ها که آب­­راه­های[3] باریک وعمیق دارند،  هشيار باشید. هر دوی این ویژگی­ها، به «به تله افتادن برف دمیده شده» به­­ویژه در سمت بادپناه کوه، کمک می­کنند.

پوشش گیاهی

پوشش گیاهی، می­تواند نشان‌گر کلیدی­ خطر بهمن باشد. نخستین چیزی که باید جستجو کنید، «پوشش زمین» است. صخره­های بزرگ، درختان و علف‌های انبوه، دست­کم تا وقتی که پوشیده نشده­اند، به محکم شدن و مهار کردن برف کمک می­کنند. بهمن­ها حتی در درختان هم می­توانند آغاز شوند، چون درختان «تُنُک» (کم­پشت) در واقع می­توانند چسبندگی پوشش برفی با زمین را ضعیف کنند.  برای این­که به طور معقولی ایمن باشیم، درختان باید آن­قدر چگال (انبوه) باشند که مانور برف در میان آن‌ها سخت باشد.

چیزی که بطور معمول درنظرگرفته نمی­شود ولی بطور یکسانی (به اندازه‌ي ساير عوامل) مهم است، دانستن این موضوع است که: شیب حاضر، بدون برف­انباشت چگونه است؟ اگر شیب در تابستان یک تپه چمنی است، به­دلیل نبودِ مهارها، احتمال سرخوردن برف در آن زیاد است. از طرف دیگر، اگر شیب به داشتن صخره­های بزرگ، کنده­های درخت و بوته شناخته شده، ممکن است بسیار پایدار باشد. این سخنان تا زمانی درستند که برف­انباشت آن­قدر عمیق نباشد که این مهار­های طبیعی را بپوشاند.

ارتفاع

ارتفاع چگونه تاثیر دارد؟ به­طور کلی خطر بهمن با افزایش ارتفاع افزایش می­یابد. بیشتر نواحی آغازگر بهمن، بالاتر از «خط رشد»[4] هستند. این پدیده از واقعیتِ وجود پوشش برفِ بیشتر، در مناطق بالاتر از مرز درختان[5] ناشی می­شود. علاوه بر این، بالاتر از مرز درختان، بطور طبیعی مهارهای طبیعی کمتری وجود دارد.

پیشینه­ی فعالیت بهمن

نشان‌گرهای بهمن­های پیشین، منطقه­ی خطر را خاطرنشان می­کنند. نشانه­هایی که مشخص می­کنند پیشتر بهمنی رخ داده، عبارتند از:

-          آوار بهمن که نشانه­ی یک لغزش قبلی است.

-          ردپایی از یک شیبِ باز ميان نواحي جنگلی یا بوته­ای (رُستنی-رویشی).

-          درختان خمیده یا شکسته؛ درختان «نشانه­دار».

-          حضور صنوبر لرزان یا بید در ردپای بین جنگلهای کاج.

این نشانه­ها، بطور یکسانی در ماه‌های تابستان قابل دیدن­اند. در طول سال نسبت به این نشانه­ها هوشیار باشید و به­ویژه اگر قصد اسکی در آن منطقه دارید، به نواحی خطرناک توجه کنید و روی نقشه­تان یادداشت کنید. همه چیز زیر چند متر برف، متفاوت به نظر می­رسد.

برف­انباشت

برف­انباشت آخرین متغیری است که به عنوان سرنخ به­کارمی­بریم. با ترکیب سرنخ­هایی که از برف­انباشت مشاهده، شناسایی و احساس می­کنید، به آسانی می­توان تصمیم گرفت که آیا برف ناپایدار است و پتانسیل سرخوردن دارد یا خیر. برخی از نشانه­های بهمن واضح‌اند. سرنخ­های زیر، نشانه­ی مستقیم ناپایداری در برف­انباشت­اند:

فعالیت اخیر بهمن                                              ­

دوباره، فعالیت اخیر بهمن بهترین نشانه از شیب‌های خطرناک است، به­ویژه در شیب‌هایی با منظر و تندی مشابه با شیبی که به تازگی بهمن داشته است. به عبارت دیگر، اگر آواری از یک بهمن اخیر را می­بینید، بدانید که خطر بهمن­های اضافی در شیبهای مشابه وجود دارد.[6]

بارگذاری بادیِ[7] اخیر

یک بارگذاری اخیر بادی، نشانگر دیگری از خطر بهمن است. بالشتک‌های برفی مسطح و نقاب‌ها، مانند پره­­های متحرک برف بر بلندی­ها، نشانه­هایی از برف جابجا شده توسط باد هستند. این پدیده، بیانگر افزایش تنش بر برف­انباشت است (به­دلیل افزوده شدن برف جابجا شده توسط باد بر آن). علاوه بر این، بلورهای برف سرگردان شده با باد، «بلوکهای بادی» خطرناکی را درست می­کنند؛ چون این نوع از بلورها در حین روبش برف، در معرض برخوردهای بسیاری هستند.

عکس7- فعالیت اخیر بهمن، مشخصه­ی کلیدی قلمرو خطر احتمالی است. (توسط چارلی شیمانسکی)

صداهای پوک[1]

از گوشهای خود برای ارزیابی خطر بهمن بهره بگیرید. صدای «طبل­مانند»[2] یا «بم»[3] در زیر پاهایتان، نشانه­ی شرایط ناپایدار بلوک برف است. همچنین به صداهای متمایز نشست[4] دقت کنید؛ احساس نشست یا افتادن، سرنخ‌هایی از یک لایه­ی برف ناپایدار است... که نشان‌گر شرایط خطرناک بهمنی است.

ترک‌هاي تندوتیز[5]

به دقت به قلمرویی که می­خواهید از آن عبور کنید، بنگرید. تَرَک  در برف اطراف شما، نشانه­ی بسیار خوبی از خطر بهمن است؛ به­ویژه اگر درحالی­که حرکت می­کنید، در اطراف شما رخ می­دهند. شما نه تنها باید از شیبی که تَرَکش را می­بینید یا خود تولید می­کنید، پرهیز کنید، بلکه باید از شیب‌های با نوع و سوی مشابه هم دوری کنید.

عکس8- ارزیابی­های پایداری برف، ابزار مهمی برای برآورد خطر است. (توسط: رُن بوکمن Ron Bookman)

محک­های پایداری برف

با آموزش بیش‌تر، می­توانید تشخیص سُستی(ضعف) برف­انباشت را با ارزیابی برشی از لایه­های برف، یاد بگیرید. اکنون، تنها به یاد داشته باشید که بهمن­ها وقتی رخ می­دهند که یک لایه­ی سست در برف­انباشت تاب نمی­آورد. توانایی شما در تشخیص این سستی، به گرفتن یک تصمیم خردمندانه، در راستای سفری ایمن به مناطق کوهستانی، کمک می­کند.

جمع­بندی

در پایان، با دیدن، شنیدن و حس کردن، باید بتوانید خطر بهمنی را که در سفر بعدی خود با آن مواجه می­شوید، تشخیص داده، ارزیابی و از آن پرهیز کنید. شما همواره باید در نزدیکی شیب‌ها، صرف­نظر از اندازه شیب و فصل سال، «در حال فکر کردن  به بهمن» باشید. با «همیشه فکر کردن به بهمن» بسیار هشیارتر خواهید بود، اطلاعات بیشتری از سرنخ­های موجود گردآوری خواهید کرد و تصمیم­ساز بهتری خواهید بود.

بخش 2 – پيش­گيري، بقا و نجات

انتخاب مسیر

در بخش نخست، آموختيم که چه عواملی بهمن را به وجود می­آورد.  هم‌چنين ياد گرفتيم که چندين روش پايه­ای برای تشخيص احتمال و خطر بهمن وجود دارد. بعضی اوقات ممکن است چاره­ای جز گذر از منطقه‌ای که احتمال بهمن دارد نداشته باشيد.

اگر شما حتما «بايستی» از يک شيب خطرناک عبور کنيد، اين توصيه‌ها را به کار ببريد:

·       از قسمت بادگير يال، کمی دورتر از لبه‌ی آن حرکت کنيد. با انجام اين کار، شما خودتان را در معرض مناطقی که برف انباشت کم‌تری دارند قرار می­دهيد و از نقاب دوری می­کنيد.

·       در انتخاب محل شب­مانی و چادر زدن‌تان دقت کنيد. چادر زدن در دره‌های تنگ خطرناک است.

·       از مناطقی که پوشش گياهی بيش‌تری دارند، سنگ­ها یا برآمدگی‌هايي که مثل يک جزيره‌ي امن هستند استفاده کنيد. هر چه زمانی که در معرض خطريد کم‌تر باشد، احتمال وقوع بهمن کم‌تر خواهد بود.

اقدامات پيش‌گيرانه

قبل از عبور، خودتان را برای بدترين شرايط آماده کنيد. کلاه و دستکش‌تان را بپوشيد و عينک محافظ‌تان را به چشم بزنيد. زيپ کاپشن‌تان را ببنديد و سرآستين و يقه‌اتان را محکم کنيد. هدف اين است که اگر در محاصره­ي برف قرار گرفتيد بتوانيد خودتان را خشک نگه داريد. سپس بند باتوم يا چوب اسکی‌تان را از مچ‌تان در آورده و تسمه‌ي نجات اسکی‌تان را شل کنيد.

هنگام عبور از يک منطقه‌ی خطرناک، در هر لحظه فقط يک نفر بايد عبور کند. سايرين بايستی از يک منطقه‌ی امن او را نگاه کنند. اين نکته به دو دليل بسيار مهم است: اول اين که اگر فقط يک نفر در معرض بهمن قرار بگيرد، سايرين می توانند در صورت نياز به عنوان نجات­دهنده عمل کنند. دوم اين که فشار کم­تری در يک لحظه بر لايه­ی برف وارد می­شود. در 1986م. (1365ش.)، يازده نفر در شش بهمن «کلورادو» جان خود را از دست دادند که با رعایت این قانون ساده، پنج نفر از قربانيان ]5=6-11[
می­بايست زنده می­ماندند.

همه‌ي اعضاء گروه بايد از يک مسير عبور کنند. اين کار امکان عبور سريع‌تر را به آن‌ها می­دهد، اما مهم‌تر اين است که برف کم‌تری به­هم­زده می­شود و احتمال اين که لايه‌ای رها شود کم می­شود.

اگر مجبوريد شيب خطرناکی را صعود کرده يا فرود آييد، به طور مستقيم بالا برويد يا پايين بياييد. در عرض شیب به پس و پیش نروید(تراورسی حرکت نکنید) چون فشار بیشتری را يکی بعد از ديگری به برف وارد می کنيد که می­تواند منجر به شکستن لايه­ی برف شود. حرکت کردن تا حد ممکن نزديک به كناره‌هاي شيب، شما را در صورتی­که ريزشي رخ دهد ايمن نگه می­دارد.

عکس 9- اگر مجبوريد شيب خطرناکی را صعود کرده يا فرود آييد، به طور مستقيم بالا برويد يا پايين بياييد. از مسير مستقيم دور يا نزديک نشويد (تراورس نکنید). (توسط: چارلی شيمانسکی)

تصور نکنيد اگر ديگران به سلامت مسيری را پيش از شما عبور کرده­اند، ديگر برای شما خطری وجود ندارد. ممکن است آن‌ها برف را طوری بر هم زده باشند که برای رها شدن لايه­ی برف از زير پای شما مهيا شده باشد. مواردی ثبت شده که در آن بهمن زير پای دهمين يا يازدهمين اسکی باز رها شده است.

يک شيب نبايد صرفا به خاطر اين که قبلا به سلامت از آن گذشته­ايد مطمئن قلمداد شود. سستی­های اساسی ممکن است در طی چند ساعت در شب­هنگام یا شرایط مساعد در لايه‌های برف ايجاد شده باشند.

هميشه از تابلوهايي که نزديک شيب‌ها هستند و يا خطر بهمن را هشدار می­دهند پيروی کنيد، به­ویژه در مناطق مخصوص اسکی که در کوه پيش رفته­اند.

از ردياب بهمن (خبرساز؟!) [1] استفاده کنيد. (تیرک، چوب­دستی، باتوم ؟!) تاشوی اسکی[2] همراه خود داشته باشيد. «پیش» از رفتن به منطقه با نحوه‌ی استفاده از اين وسايل آشنا شويد.

هميشه بيل برف همراه داشته باشيد. دست­ها، چوب و باتوم اسکی­تان، وسايل نامناسبی برای حفاری هستند. آوارهای بهمن به سرعت برپا می شوند و بسيار فشرده و سخت هستند (شاید حتی به سختی بتون). چند سال قبل، تستی در سوئيس انجام شد و در طی آن گروهی از افراد نزديک پس­ماندی از بهمن جمع شدند تا حفره‌ای به اندازه ی 0.75 متر مربع (يك يارد مربع) در آن به­وجود آورند. بار اول فقط با استفاده از دست و باتوم مشغول به حفر گودال شدند که برای هر کس 45 دقيقه زمان برد. بار دوم از بيل برف استفاده کردند که به طور متوسط 8 دقيقه زمان گرفت. تفاوت 37 دقيقه‌ای برای کسی که زير آوار مدفون شده به اندازه‌ي يک عمر می گذرد!

قطب‌نما برای تشخيص جهت شيب مفيد است. علاوه بر آن، قطب نماهای ویژه برای تشخيص زاويه ی شيب نيز به شما کمک
می کنند.

بعضی اوقات با وجود بررسی دقيق وضعيت هوا، عوارض زمين و لايه­های برف، و با داشتن قابليت تشخيص خطر بهمن و مقابله با آن، ممکن است خود را مجبور به مواجهه با بهمن ببينيد. معمولا اين بدين معني است كه شما يا ديگر هم تيمي­تان (يا اگر بي دقتي كرده باشيد هر دوتان) در شيبي گير افتاده­ايد.

شيوه هاي زنده ماندن در بهمن

اگر در بهمن گرفتار شديد، اين نکات را به کار ببريد[3]:

1-      فرياد بزنيد! شما می خواهيد ديگر اعضای تيم را از وضع نامناسبتان با خبر سازيد. فرياد بزنيد و سپس دهان‌تان را ببنديد تا از ورود برف جلوگيری کنيد. همه متعلقات سنگين‌ از جمله کوله پشتی‌تان را از خود جدا کنيد. اگر اسکی به پا داريد يا سوار بر ماشين برف هستيد سعی کنيد صاف بايستيد و خودتان را به سمتی از شيب که فشار کمتری وارد
می­کند قرار دهيد. اگر افتاديد خودتان را از اسکی يا ماشين برف جدا کنيد. برای پيش افتادن از بهمن تلاشی نکنيد، حتی اگر بر روی اسکی هستيد. فراموش نکنيد که بهمن به طور متوسط با سرعت 80 كيلومتر  بر ساعت حرکت می کند که در واقع از سريع‌ترين اسکی­بازان نيز سبقت می­گيرد.

2-      هنگامی که افتاده‌ايد يا در بهمن گرفتار شده‌ايد، بر ايستادن بر سطح برف متحرک تمرکز کنيد. هنگامی که برف حرکت می­کند، به طور مجازی ويژگی­هایی شبيه به آب رودخانه دارد. هر چه به سطح آن نزديک تر باشيد شانس نجات‌تان بيش‌تر است. هر کاری می­کنيد، سعی کنيد بر سطح برف باقی بمانيد. برای ماندن بر روی سطح برف با تکاپو بجنگيد و خودتان را به کناره­های بهمن عبور دهيد.

3-      اگر ممکن است، درخت يا سنگی را بگيريد تا موقعيت‌تان تثبيت شود. هر ثانيه که حرکت نمی­کنيد، برف­هايي که سر می­خورند و از روی شما رد می­شوند شما را دفن نخواهند کرد.

4-      درست قبل از آن­که بايستيد، دست‌هايتان را جلو صورت‌تان بگيريد و به مانند جنين آرنج‌تان را به قفسه‌ی سينه بچسبانيد و تلاش کنيد با جلو و عقب بردن سرتان محفظه­ای از هوا در برف ايجاد کنيد. تا زمانی که برف اطراف‌تان از حرکت بايستد نفس­های آهسته و عميق بکشيد.

5-      زمانی که از حرکت ايستاديد، تلاش کنيد يکی از دستان‌تان را از سطح برف بيرون بياوريد تا ديگران شما را ببينند.

6-      تا زمانی که نوری نديديد، انرژی‌تان را برای رها شدن به هدر ندهيد و آن را ذخيره کنيد.

7-      دچار وحشت و اضطراب نشويد. آرام باشيد و برای کمک منتظر بمانيد.

شيوه هاي امداد در بهمن

اکنون اجازه دهيد آن روی سکه را ببينيم. اگر يکی از اعضای تيم­تان را گرفتار در بهمن يافتيد چه خواهيد کرد؟

عکس10- زمان در عمليات امداد بهمن حياتی است. عکس: چارلی شيمانسکی

ابتدا چند واقعيت و آمار در مورد بهمن: اين اعداد تصويری ترسناک را ترسيم می کنند، اما نکته­ی مهمی است که بايد مورد توجه قرارگيرد. اين يک شرايط بحرانی است چرا که زمان، بزرگ‌ترين دشمن فرد قربانی است. کاری که شما به عنوان امدادگر در دقايق اول انجام می­دهيد، می­تواند به معنای تفاوت بين يک عمليات امداد موفق و بيرون کشيدن جسد باشد.

همان­طور که انتظار می­رود، شانس زنده ماندن با افزايش زمان مدفون بودن کاهش می­يابد. تنها 50 درصد قربانيان بعد از 30 دقيقه زنده می­مانند. يک سوم ]30 درصد[ بعد از يک ساعت و يک دهم ]10 درصد[ بعد از سه ساعت زنده می­مانند. پيام همه اين­ها: زمان کُشنده است.

يک رابطه‌ی مهم ديگر که ارزش توجه دارد، احتمال نجات در برابر عمق بهمن است. نزدیک 90 درصد قربانيانی که در عمق يک فوت ]حدود 30 سانتی متر[ يا کم‌تر دفن شده­اند نجات می­يابند. اين افراد معمولا يا خود می­توانند برف را کنار زده و بيرون بيايند يا به راحتی توسط تيم امداد شناسايي می­شوند. نزدیک 53 درصد قربانيانی که بين 30 تا 60 سانتي‌متر دفن شده‌اند، نجات می­يابند. در عمق 120 سانتي‌متري احتمال نجات 39 درصد است.

حال که متوجه شديد شما به عنوان يک امدادگر با چه واقعيتی رو به­رو هستيد، اجازه دهيد درباره­ی چگونگی بهترين بهره‌وری از زمانِ کمی که در اختيار داريد صحبت کنيم.

1.       اگر چند نفر هستيد، اولين کاری که بايد صورت گيرد اين است که يک نفر سرپرستی را به دست گرفته و نيروی امداد را هدايت کند. او بايستی به هر کس به طور خاص بگويد چه کارهايي بايد انجام دهد. اين امر بسيار مهم است چرا که اضطراب و سردرگمی را کاهش داده و يک عمليات موثر را تضمين می­کند. همان­طور که ديديم، زمان در واقع همه چيز است و شما نمی­توانيد حتی دقايقی اندک را به بحث کردن راجع به اين که چه کار کنيد بگذرانيد.

2.       قبل از رفتن به محل حادثه، جستجوگرانه، خطر بهمن­های بعدی را دريابيد و يک راه فرار برای بهمن احتمالی دوم در نظر بگيريد. اگر تيم شما به اندازه‌ی کافی بزرگ است، يک نفر را به نگاه کردن و مراقب بودن در کنار محل حادثه، بگمارید. در صورتی که بهمن دومی رها شود، وظيفه‌ی او (دیده­بان) آگاه کردن ديگر امدادگران است. اگر تيم‌تان آن قدر کوچک است که نمی­توانيد اين کار را به کسی بسپاريد، هر امدادگر بايد دائما مراقب و هشيار باشد.

3.       نقطه‌ای را که آخرين بار قربانی در آن ديده شده علامت­گذاری کنيد.

4.       نقاط پايين آن نقطه را جستجو کنيد. اگر ردياب بهمن (ARB) داريد با آن جستجو کنيد. قبل از آغاز جستجو، همه‌ی امدادگران بايستی ردياب‌شان را از حالت فرستنده (Transmit) به حالت گيرنده (Receive) درآورند. اين نکته برای جلوگيری از ارسال سيگنال‌های اشتباه بسيار مهم است.

5.       اگر ردياب راديويي نداريد با جستجوی قدم به قدم[1] شروع کنيد. سطح برف را لگد کنيد و به دنبال سرنخ هايي که ممکن است زير سطح برف باشند بگرديد. اگر چيزی مثل متعلقاتی از لباس يا باتوم اسکی يافتيد، آن را بيرون بکشيد و سپس برای مراجعات بعدی همان جا رهايش کنيد. منطقه‌ی زيرِ نشانه‌ای که يافته­ايد را جستجو کنيد تا مشخص شود آيا قربانی به آن متصل يا زير آن است يا نه؟

6.       اگر حين جستجوی قدم به قدم نتوانستيد قربانی را پيدا کنيد، جستجو را با يک باتوم اسکی بر عکس­شده، جستجوگر بهمن (Avalanche Probe) يا Ski Tip شروع کنيد. محل‌های اوليه‌ی جستجو، اطراف درختان، سنگ ها، فشردگی‌های موجود در برف و محل‌هايی که پس­ماندهای بهمن انباشته­اند، می­باشد. هم­چنين زبانه­های ریزش[2] - جايي که توده‌های بهمن شروع شده است- را نيز بگرديد. بسياری از قربانيان در اين محل از حرکت باز ايستاده­اند. بعد از جستجوی کامل محل‌های گفته شده، ممکن است بخواهيد جستجوی خطی را از پايين توده‌ی بهمن تا آخرين جايي که قربانی ديده شده، آغاز کنيد.

عکس 11- جستجو به دنبال قربانی با جستجوگر بهمن (Probe) تنها بايستی زمانی در نظر گرفته شود که جستجو با ردياب راديويي تمام شده است. (توسط: چارلی شیمانسکی)

در سازمان­دهی يک جستجوی خطی، همه‌ی امدادگران بايستی شانه به شانه بايستند و وسيله جستجو (Probe) را بين پاهايشان قرار بدهند. وقتی سرپرست دستور آغاز جستجو را صادر کرد، همه‌ی امدادگران بايد جستجو را شروع کنند.

در فرمان بعدی، همه‌ی امدادگران بايستی وسيله­ی جستجویشان را با يکديگر خارج از برف و بالاتر (تقريبا سی سانتی­متر) قرار دهند و مراحل جستجو را تکرار کنند. برای اين که جستجوی خطی موثر باشد، کل تيم بايد به عنوان يک واحد کار کند و هيچ­گاه از فاصله­بندی گفته شده منحرف نشود. اگر کسی با ضربه‌ای مواجه شد، بايد از خط خارج شده و شروع به حفاری آن نقطه کند. بقيه‌ی خط بايد به جستجو ادامه دهند. اگر تيم به قدر کافی بزرگ هست که می­توانيد به طور جداگانه کسی را مسئول حفاری کنيد، آن‌گاه کسی که با ضربه مواجه شده نبايد از خط خارج شود. درحالی­که آن فرد حفاری می­کند، خط، بايد به جستجو ادامه دهد.

1.       به دنبال کمک نرويد مگر آن که آن کمک در کم‌تر از پنج دقيقه در معرض ديد قرار گيرد. اعضای تيم شما به واقع تنها شانس قربانی برای نجات يافتن هستند، چرا که شانس قربانی برای نجات يافتن بعد از 30 دقيقه به زير 50 درصد می­رسد. تيم‌های امداد عموما ساعت‌ها از شما دورند و معمولا کاری جز بيرون کشيدن جسد از دستشان بر نمی­آيد.

در چه زمانی می­خواهيد جستجو را رها کرده و به دنبال کمک برويد؟ اين احتمالا يکی از دشوارترين تصميماتی است که بايد اتخاذ کنيد. اگر قانونی سرانگشتی برای اين کار باشد، اين است که  شما بايد تا زمانی که ديگر نمی­توانيد و يا نبايد ادامه دهيد، جستجو کنيد. توجه به حال امدادگران نبايد فراموش شده يا مورد چشم­پوشی قرار گيرد. هرگاه خطر سرمازدگی[1] وجود داشت، زمانی که شرايط آب و هوايي حکم کرد يا خطر بهمن ديگری وجود داشت جستجو را متوقف کنيد.

2.       وقتی به دنبال کمک می­رويد، با مقامات محلی يا گشت‌های اسکی تماس بگيريد. آن‌ها گروه­های امداد محلی را اعزام می­کنند که معمولا کاری جز بيرون کشيدن جسد نمی­توانند انجام دهند.

3.       اگر موفق به پيدا کردن قربانی شُديد، کمک‌های اوليه­ی استاندارد را شامل درمان­های مقابله با شوک، سرمازدگی(هايپوترميا) يا هر آسيب مرتبط با ضربه[2] انجام دهيد[3].

جمع­بندی

هر سال، اعضای «انجمن امداد و نجات کلورادو» در يک آخر هفته برای يک کلينيک بهمن­شناسی به ميزبانی «هيئت امداد و جستجوی کلورادو» در «بِرِکِنريج»[4] جمع می­شوند. برای چندين سال، يکی از آموزش­دهندگان اصلی «ناکْس ويليامز»[5] بود.  وی موسس و به مدت طولانی مدير «مرکز اطلاعات بهمن کلورادو» و يکی از نويسندگان کتاب “The Avalanche Book” بود. «ناکس»، مدت­ها به عنوان يکی از پيش‌گام‌ترين محققين در زمينه‌ی مطالعات بهمن‌شناسی شناخته می­شد.  شنيدن اين حرف تجربه‌ی آموزنده‌ای بود که ناکس گفت: سال به سال، اشخاص خبره‌ی چندانی در زمينه‌ی پيش‌بينی بهمن ديده نمی­شوند. پس از دهه‌ها مطالعه­ی اين پديده­ی طبيعی، حتی ناکس هم نمی توانست ادعا کند که می تواند با قاطعيت وقوع بهمن را پيش بينی کند. «پيش­گيری از بهمن»، آن طور که ناکس می­گفت «بسيار آسان­تر از پيش­گويي آن است».

واژه نامه

پایان.

بالای صفحه|صفحه اصلي|جستجو درWeb